Đèn led Minh Quang

Bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa ở Mê Linh

(Nguoimelinh) - Mê Linh là một huyện cổ, một vùng đất “Địa linh – Nhân kiệt", quê hương Hai Bà Trưng – nơi mở đầu phong trào đấu tranh giành độc lập, tự do cho dân tộc. Bởi vậy trên địa bàn huyện đã để lại những giá trị vật chất, tinh thần vô giá. Qua bao biến đổi thời gian, nhiều di sản văn hoá đã vĩnh hằng trong tiềm thức của nhiều người và hiển hiện trước thiên nhiên đẩy thử thách.

 Mỗi tên đất, tên sông, tên làng của huyện đều gắn với những kỳ tích của thời kỳ dựng nước, giữ nước. Hơn 170 di tích lớn nhỏ với nhiều chủng loại phong phú, đa dạng từ đầu Công nguyên đến thời Lý - Trần - Lê - Nguyễn, đến các di tích cách mạng kháng chiến là những đền đài thờ các vị có cộng dựng nước, các bậc anh hùng chống ngoai xâm và các danh nhân văn hoá còn đến ngày nay đã nói lên điều đó. Dưới lòng đất chứa đựng bao điều bí ẩn, bất ngờ về các nền văn hoá, văn minh qua các di chỉ khảo cổ học như: Thành Cổ (Đền Hai Bà Trưng - xã Mê Linh), thành Dền (xã Tự Lập), Thành Vượn (xã Tam Đồng) cùng với hàng chục kiến trúc mỹ thuật là đình, chùa, miếu, lăng, nghè... được Nhà nước xếp hạng bảo vệ, đó là những bức thông điệp gửi lại cho muôn đời của các thế hệ con người tạo dựng ở mảnh đất này. Tiêu biểu như đến Hai Bà Trưng (xã Mê Linh), Ngôi đến không chỉ là nơi thờ phụng có nhiều di vật quý, nơi ghi nhớ công đức của Hai Bà mà còn là nơi lưu lại dấu thiêng về hai vi nữ anh hùng thời thơ ấu lúc bình sinh, nơi lưu niệm về quá trình chuẩn bị tiền khởi nghĩa của Hai Bà Trưng hồi đầu Công Nguyên.

Đền thờ Hai Bà Trưng, huyện Mê Linh. Ảnh: Công Hùng

Sau đó là các kiến trúc và điêu khắc gỗ thời Lê (Thế kỷ XVII) ở đình Phú Mỹ (xã Tự Lập), đến thờ Lý Bí (thôn Kim Giao, xã Tiến Thắng) … đặc biệt có một kiến trúc rất cổ có giá trị là đình Bạch Trữ. Đình Bạch Trữ được đặt tên theo loại cỏ Trữ trắng vốn có rất nhiều ở đây, được xây dựng theo hình chữ “Vương". Gồm 3 nhà lớn (mỗi tòa 5 gian, 2 chái) song song với nhau, thứ tự từ ngoài vào trong là: Tiền tế, đại đình và hậu cung. Các toà nhà nối thông với nhau bởi hai ống muống, mỗi cái dài 3 mét. Đình có cả thảy 110 cột, nhiều bức cốn chạm hình long, ly, quy, phương, tùng, cúc, trúc, mai. Nhiều bức trạm trổ hình rồng, câu cá, chuột, nghê mang dáng vẻ đồng quê. Ở tòa đại đình, một số mảng chạm thể hiện phong cảnh nghệ thuật dân gian mang ý thức phản kháng đạo đức, lễ giáo phong kiến một cách rõ nét. Trước đình là một cái bán nguyệt. Vào các kỳ lễ hội xưa kia, ao đình thường diễn ra tục tung bông để ghi nhớ sự tích nàng My Nương (vợ Sơn Thánh Tản Viên), con vua hùng thứ 18 dạy dân làng dệt vải ... Tiếp là các kiến trúc nghệ thuật thời Nguyễn như: Đình Bồng Mạc, đình Yên Mạc, đình Cả, chùa Long Diêm, chùa Bảo Lâm, đển Thiên Cổ, đển Tây Xá... Rồi các di tích cách mạng như cơ sở trung ương Đảng Cộng Sản Đông Dương (xã Tráng Việt).

Bên cạnh các di sản văn hóa vật thể, ở huyện Mê Linh còn lưu giữ được nhiều di sản văn hóa phi vật thể. Điển hình nhất là làn điệu dân ca Xa Mạc do nhân dân thôn Xa Mạc lưu giữ, bảo tồn, phát triển và trở thành một làn điệu dân ca của vùng đồng băng Bắc Bộ. Làn điệu dân ca Xa Mạc đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của đất nước.

Tuy nhiên, nhiều thập kỷ qua do biến động của lịch sử - xã hội, ảnh hưởng của khí hậu khắc nghiệt và chiến tranh tàn phá khiến cho một số di tích hoặc bị mai một, phá huỷ hoặc mang trên mình những thương tích của thời gian.

Thực hiện pháp lệnh về bảo vệ và sử dụng di tích lịch sử văn hoá và danh lam thắng cảnh năm 1994 của Hội đồng Nhà nước và Luật di sản văn hóa đã được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thông qua ngày 29/6/2001, trong những năm qua, với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn" và phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm", huyện Mê Linh đã kết hợp hài hoà giữa công tác quản lý Nhà nước, chuyên môn với sự tham gia của nhân dân trong việc bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hoá. Toàn huyện có 174 di tích, đến nay đã có 27 di tích được xếp hạng di tích lịch sử - văn hoá Quốc gia, 24 di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Riêng đến Hai Bà Trưng - Thành cổ Mê Linh đang được đề nghị Thủ Tướng chính phủ quyết định xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt.

 Nhiều di tích đã và đang được tôn tạo để phục vụ các sinh hoạt văn hóa, lễ hội, tín ngưỡng của đông đảo các tầng lớp nhân dân, của khách trong và ngoài nước như: Đến Hai Bà Trưng (xã Mê Linh), chốn Tổ chùa Trung Hậu (xã Tiền Phong).

 Ở các địa phương trong huyện, ngoài sự hỗ trợ một phần kinh phí của Nhà nước, nhân dân công đức, đầu tư hàng chục triệu đồng để tu bổ, xây dựng di tích có hiệu quả như thôn Xa Mạc, thôn Thọ Lão, thôn Giai Lạc, thôn Tây Xá, thôn Mạch Trữ, thôn Do Thượng, thôn Trung Hậu Đoài, nhà thờ họ Đỗ Quang...

Qua bao thăng trầm các di tích ở Mê Linh vẫn luôn gắn bó với nhân dân. Nhiều ngôi đình, chùa, đền đã đi vào thơ ca, là nguồn cảm hứng của nhiều loại hình nghệ thuật, là biểu tượng của văn hóa làng xã.

Các di tích đình, chùa, đền, miếu còn là nơi thường được tổ chức các lễ hội truyền thống. Nhiều công trình kiến trúc trên đã được trở thành di tích mang tính nghệ thuật cao, trong các công trình kiến trúc đó lại bao gồm nhiều ngành chuyên biệt như: Nghề thuật làm gạch ngói, nghệ thuật trạm khảm; sơn trên các hoành phi, câu đối đồ thờ, tượng thờ, nghệ thuật đúc chuông, khánh, nghệ thuật tạc tượng, đúc tượng, nghệ thuật xây cất và trang trí nội ngoại thất, nghệ thuật khắc văn tự trên bia đá... Riêng kiến trúc đã là một nghệ thuật tổng hợp, thu hút biết bao các tay thơ danh tiếng từ khắp các vùng, miền của Tổ quốc.

 Lễ hội được tổ chức trong các công trình kiến trúc như vậy với các lễ nghi phong tục vừa uy nghi lộng lấy lại kết hợp với các trò diễn, trò chơi. Tức là các loại hình nghệ thuật dân gian được trình bày hết sức sống động bởi các nghệ nhân dân gian, khiến không gian hội trở nên lung linh, huyền ảo và do đó tâm linh con người như được trở về cội nguồn của mình. Ở đây người dân không chỉ là người hưởng thụ mà còn là người sáng tạo văn hóa, là chủ nhân thực sự của đời sống văn hóa của chính mình...

Với tư tưởng xác định các di sản văn hóa là một bộ phận cấu thành môi trường sống của con người, đây là nguồn tư liệu quý giá cho những người đương đại nhận thức về xã hội và văn hoá thời quá khứ. Các di sản văn hoá có giá trị rất lớn về mặt lịch sử, ngôn ngữ, kiến trúc, điều khắc, hội họa, mỹ thuật ,.. do đó chúng ta không chỉ giữ gìn và phát huy mà còn phải tạo cho nó một sức toả mới, một chỗ đứng vững chắc, bền lâu trong đời sống văn hóa của nhân dân.

NHÀ BÁO NGUYỄN VĂN LUYẾN

NGUYÊN GIÁM ĐỐC ĐÀI PHÁT THANH HUYỆN MÊ LINH

Tin Liên quan

Bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa ở Mê Linh

nguoimelinh.vn, tin tức mê linh, đền Hai Bà Trưng, di tích, huyện Mê Linh,

Tin Tức

Tin mới